🖋️ દેવ વાણી | વિચાર – સંસ્કૃતિ – રાષ્ટ્ર
સંયુક્ત પરિવાર : ભારતની આત્મિક શક્તિ અને રાષ્ટ્રીય મૂડી
“વસુધૈવ કુટુમ્બકમ”થી “સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ” સુધીનો ભારતીય જીવનમાર્ગ
મોરબી:
આજના સમયમાં વિકાસની ચર્ચા મોટા ભાગે આર્થિક વૃદ્ધિ, ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક સ્પર્ધા સુધી સીમિત રહી ગઈ છે. પરંતુ કોઈપણ રાષ્ટ્રની સાચી શક્તિ માત્ર તેની અર્થવ્યવસ્થામાં નહીં, પરંતુ તેની સંસ્કૃતિ, સામાજિક બંધારણ અને માનવીય મૂલ્યોમાં રહેલી હોય છે. આ સંદર્ભે સંયુક્ત પરિવાર પ્રણાલી ભારતની સૌથી મોટી આત્મિક અને સામાજિક મૂડી તરીકે આજે પણ અડીખમ ઉભી છે.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પરિવાર માત્ર રહેવાની વ્યવસ્થા નથી, પરંતુ સંસ્કાર, સહનશક્તિ, ત્યાગ અને પરસ્પર જવાબદારીનું કેન્દ્ર છે. સંયુક્ત પરિવારમાં “હું” નહીં પરંતુ “અમે”ની ભાવના વિકસે છે, જે સમાજમાં એકતા, સૌહાર્દ અને સામૂહિક શક્તિનું નિર્માણ કરે છે. આ જ ભારતીય જીવનદૃષ્ટિનું મર્મ છે.
પશ્ચિમી વિચારસરણી મુખ્યત્વે વ્યક્તિ કેન્દ્રિત રહી છે, જેમાં વિશ્વને બજાર તરીકે જોવામાં આવ્યું છે. તેના વિપરીત, ભારતીય ચેતનાએ “વસુધૈવ કુટુમ્બકમ” દ્વારા સમગ્ર વિશ્વને એક પરિવાર તરીકે સ્વીકાર્યું છે. પશ્ચિમના વિકાસ મોડેલમાં સંપત્તિના સંચય, કુદરતી સંસાધનોના શોષણ અને સત્તાના વિસ્તરણ પર ભાર રહ્યો છે, જેના પરિણામે ત્યાં પરિવાર વ્યવસ્થા નબળી પડી છે અને સામાજિક એકાંત જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે.
દુર્ભાગ્યવશ, પશ્ચિમી જીવનશૈલીના અંધ અનુસરણથી ભારતમાં પણ સંયુક્ત પરિવાર પ્રણાલી ધીમે ધીમે વિખૂટા પડી રહી છે અને ન્યુક્લિયર પરિવાર પ્રણાલીનું પ્રભુત્વ વધતું જાય છે. આ પરિવર્તન માત્ર જીવનશૈલીનો ફેરફાર નથી, પરંતુ ભારતીય સામાજિક શક્તિના ક્ષયનું ગંભીર સૂચક છે. પરિવાર જેટલો સીમિત બનશે, સમાજ એટલો જ નબળો બનશે.
ભારતીય દાર્શનિક પરંપરામાં “સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ” માત્ર પ્રાર્થના નહીં પરંતુ જીવનમૂલ્ય અને સામાજિક નીતિનો આધાર છે. સંયુક્ત પરિવાર પ્રણાલી વૃદ્ધોને સુરક્ષા આપે છે, યુવાનોને માર્ગદર્શન આપે છે અને બાળકોમાં સંસ્કારનું સિંચન કરે છે. આ પ્રણાલી સામૂહિક સહનશક્તિ અને જવાબદારીનું મજબૂત માળખું ઊભું કરે છે.
આજની જરૂરિયાત એ છે કે વિકાસ અને સંસ્કૃતિ વચ્ચે સંતુલન સાધવામાં આવે. આધુનિકતા અપનાવવી જરૂરી છે, પરંતુ પોતાની જડોને ભૂલીને આગળ વધવું આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે. સંયુક્ત પરિવારનું સંરક્ષણ કરવું માત્ર સામાજિક ફરજ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય જવાબદારી છે.
ભારતની સાચી શક્તિ તેના પરિવારબંધન, સામૂહિક ચેતના અને આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિમાં રહેલી છે. જો આ શક્તિને જાળવી રાખવામાં આવશે, તો ભારત ભવિષ્યમાં માત્ર આર્થિક રીતે નહીં પરંતુ માનવીય, નૈતિક અને વૈચારિક રીતે પણ વિશ્વને માર્ગદર્શન આપતું રાષ્ટ્ર બની રહેશે.
⸻
✍️ લેખક:
ડો. દેવેન રબારી
સંસ્થાપક – યંગ ઈન્ડિયા ગ્રુપ, મોરબી
🖋️ કોલમ: દેવવાણી
સંયુક્તપરિવાર
ભારતીયસંસ્કૃતિ
વસુધૈવકુટુમ્બકમ
સર્વેભવન્તુસુખિનઃ
રાષ્ટ્રીયમૂડી
સામાજિકશક્તિ
ભારતનીઆત્મા
પરિવારમૂલ્યો
ભારતીયજીવનદૃષ્ટિ
સાંસ્કૃતિકચેતના
યંગઇન્ડિયાગ્રુપ
Morbi
DevVani
DrDevenRabari
NationFirst
IndianValues
CulturalStrength
JointFamilySystem
